MoTAT Sistemi Nedir? İşletmelerin Bitkisel Atık Yağ Beyan Yükümlülüğü
Restoran, otel ve yemek fabrikalarının bitkisel atık yağ konusunda taşıdığı yasal yükümlülükler nelerdir? 2015 yılında yürürlüğe giren yönetmelik ve MoTAT beyan sistemi işletmeler için ne anlama geliyor, adım adım anlatıyoruz.
Bir restoranda mutfak şefine "atık yağınızı kim topluyor?" diye sorduğunuzda çoğu zaman net bir cevap alamazsınız. Oysa bu soru, 2015'ten beri Türkiye'de net bir yasal çerçeveye bağlanmış durumda.
06.06.2015 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanan Bitkisel Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği (RG Sayı: 29378), bitkisel atık yağların kaynağında ayrılmasından bertarafına kadar tüm süreci tarif eder. Yönetmeliğin çıkış noktası basit: kullanılmış kızartma yağı kanalizasyona, çöpe ya da toprağa karışırsa geri dönüşü zor bir çevre sorununa dönüşüyor. Bu yüzden kanun koyucu, üretici konumundaki her işletmeye iki somut yükümlülük getirmiş.
Birincisi, yağı kaynağında ayrı toplamak. Mutfaktaki kızartma yağı, evsel atıkla ya da gri suyla karıştırılmadan, kapalı bir kapta biriktirilmek zorunda. İkincisi — ve çoğu işletmenin atladığı kısım — bu yağı çevre lisanslı bir geri kazanım tesisi ya da ara depolama tesisiyle yıllık sözleşme yaparak teslim etmek. Sözlü anlaşma ya da ara sıra gelen bir toplayıcıya yağ vermek, yönetmelik anlamında yeterli sayılmıyor.
Buraya MoTAT devreye giriyor. MoTAT, bitkisel ve hayvansal atık yağların taşınmasını uçtan uca izleyen bir takip sistemi. Yağ, işletmeden çıktığı andan itibaren yalnızca atık taşıma lisansına sahip araçlarla nakledilebiliyor ve her sevkiyat sistem üzerinden kayıt altına alınıyor. Bunun pratik sonucu şu: bir denetimde işletme sahibinin "yağımızı düzenli topluyorlar" demesi yetmiyor, sözleşmenin ve MoTAT kayıtlarının ibraz edilebilmesi gerekiyor.
Yükümlülüğe uymamanın bedeli az değil. İdari para cezalarının yanında, tekrarlayan ihlallerde işletme ruhsatını da etkileyebilecek süreçler işletilebiliyor. Üstelik bu sadece büyük zincirler için değil — yönetmelik, yemekhaneden otel mutfağına, küçük bir kafeden sanayi tipi üretim tesisine kadar bitkisel atık yağ üreten her işletmeyi kapsıyor.
İyi haber şu ki, bu yükümlülüğü yerine getirmek karmaşık değil. Lisanslı bir toplayıcıyla sözleşme imzalandığında, biriktirme ekipmanının temini ve düzenli toplama takvimi genellikle toplayıcı tarafından organize ediliyor; işletmenin yapması gereken yalnızca yağı doğru şekilde ayırmak ve sözleşmeyi güncel tutmak. Yıllardır bu süreci İstanbul ve çevresindeki yüzlerce işletme için yürüten bir ekip olarak söyleyebiliriz: en sık karşılaştığımız sorun kötü niyet değil, MoTAT'ın ne anlama geldiğinin bilinmemesi. Bir kez doğru kurulduğunda sistem kendi kendine işliyor ve işletme sahibi bu konuyu bir daha düşünmek zorunda kalmıyor.