Belediyelerin Sıfır Atık Hedefinde Bitkisel Atık Yağın Rolü
Sıfır Atık hedefleri denince akla genelde plastik ve kağıt geliyor, ama bitkisel atık yağ da bu resmin önemli ama az konuşulan bir parçası. Belediyelerin bu konudaki rolü ve öne çıkan örnek uygulamalar.
Sıfır Atık projesi Türkiye genelinde büyük ölçüde katı atık ayrıştırmasıyla anılıyor — cam, kağıt, plastik kutuları herkes biliyor. Ama sistemin daha az bilinen bir bacağı var: bitkisel atık yağların hanelerden ve işletmelerden ayrı toplanması, doğrudan belediyelerin görev tanımına giren bir sorumluluk.
Yönetmelik, il, ilçe ve belde belediyelerine üç somut görev yüklüyor: bitkisel atık yağların ayrı toplanması için bir sistem kurmak (bu genellikle çevre lisanslı bir toplayıcı veya ara depolama tesisiyle işbirliği anlamına geliyor), toplama faaliyetleri konusunda halkı bilgilendirmek ve toplanan miktarları düzenli olarak il müdürlüğüne raporlamak. Yani belediyenin rolü sadece bir kutu koymak değil, o kutunun sonunda yağın gerçekten doğru tesise ulaştığından emin olmak.
Bu konuda örnek uygulamalar zaten sahada. Konya Büyükşehir Belediyesi, Bursa'da EVeP16 kapsamında yürütülen enerji verimliliği projesi ve Ankara Keçiören Belediyesi'nin yürüttüğü kampanyalar, hem toplama noktaları kurarak hem de okullar ve mahalle etkinlikleriyle halkı bilgilendirerek bu ikili görevi birlikte yürütüyor. Bu tür kampanyaların ortak noktası, tek seferlik bir duyurudan çok, mahalle ölçeğinde tekrarlayan bir alışkanlık oluşturmaya çalışması.
Bu noktada özel sektörün rolü de belediyelerinkiyle iç içe geçiyor. Belediyeler halkı bilinçlendirip toplama noktalarını organize ederken, o noktada biriken yağın işlenmesi çoğunlukla çevre lisanslı özel toplayıcılar ve ara depolama tesisleri üzerinden yürüyor. Bir başka deyişle, bir mahalledeki toplama kutusundan çıkan yağın biyodizele dönüşme yolculuğu, kamu ve özel sektörün ortak çalıştığı bir zincirin parçası.
Sonuçta sıfır atık hedefi, sadece geri dönüşüm kutusu sayısıyla ölçülmüyor; o kutuların sonunda gerçek bir geri kazanım döngüsüne bağlanıp bağlanmadığıyla ölçülüyor. Bitkisel atık yağ, bu döngünün belki de en somut ve en ölçülebilir halkalarından biri — çünkü her litre, ya bir kanalizasyon sorununa ya da bir litre biyodizele dönüşüyor. Ara yolu yok.